بود كه از او بهره‌مند مىشدم . « 1 » موج فتوحات اسلامى ، هر روز كشور جديدى را فرا مىگرفت و بخش تازه‌اى به پيكر حكومت اسلامى اضافه مىكرد امّا اين پيكر به محركى ايمانى نياز داشت تا فرهنگها و سنّتها و منافع گوناگون را در بوتهء امّت واحده ، ذوب كند . امام زين العابدين عليه السلام و ياران و هواداران وى ، با به كار بستن راهها و شيوه‌هاى گوناگون مسئوليّت اين مهم را بر دوش داشتند . آن‌حضرت به موالى بسيار احترام مىگذاشت . موالى مردمى بودند كه پس از فتح كشورهايشان به وسيلهء اسلام و بهره‌ورى كافى از معارف الهى ؛ به دين اسلام گرايش مىيافتند . بسيارى از موالى ، جز و ياران خوب امام سجّاد عليه السلام بودند امام نيز در استوار ساختن ارزشهاى الهى در دل گروهى از افراد برگزيدهء آنان ، شيوه‌اى بى نظير داشت . بدين ترتيب كه برده‌اى را مىخريد و با بهترين شيوه با او بر خورد مىكرد و پس از مدّتى وى را آزاد مىكرد و براى آنان امكانات يك زندگى خوب را فراهم مىنمود بنابر اين هر يك از اين بردگان آزاد شده ، به صورت يك رسانه تبليغاتى براى امام سجّاد در ميان افراد قوم خود در مىآمدند . بياييد پيش از آنكه بدانيم امام سجّاد عليه السلام چگونه بردگان خود را آزاد مىكرد به شيوهء رفتارى آن‌حضرت با ايشان نگاهى بيفكنيم . در واقع اين

--> ( 1 ) - عوالم العلوم ، ج 18 ، ص 283 .